Rooibos

Genel Bakış

Rooibos, Afrikaanca "kırmızı çalı" anlamına gelir ve Güney Afrika'nın Batı Kap bölgesindeki Cederberg dağları çevresinde yetişen Aspalathus linearis bitkisinden yapılır. Baklagiller familyasından olan bu çalı, iğne gibi ince yapraklar ve kırmızımsı dallar taşır. Doğal yayılışı çok dar bir bölgeyle sınırlıdır; bugün satılan rooibosun neredeyse tamamı hâlâ bu bölgede yetiştirilir. Rooibos, yaz aylarında dalların kesilmesiyle hasat edilir. Kırmızı rooibos üretiminde kesilmiş yaprak ve dallar ezilir, nemlendirilir ve yığınlar halinde oksidasyona bırakılır. Bu süreçte yeşil renk kızıl kahverengiye döner ve balımsı, odunsu, hafif vanilyayı andıran karakteristik aroma oluşur. Ardından ürün güneşte kurutulur. Yeşil rooibosta ise bu oksidasyon adımı hızlı kurutmayla sınırlandırılır; sonuçta daha açık renkli, otsu ve hafif yeşil tatlı bir çay ortaya çıkar. Ticarette kırmızı rooibos için "fermente" ifadesi kullanılsa da temel süreç bitkinin kendi enzimleriyle gerçekleşen oksidasyondur. Rooibos bitkisi yalnızca kendi doğal bölgesinin kumlu, asidik ve fakir topraklarında iyi gelişir; başka ülkelerde ticari ölçekte yetiştirme denemeleri başarılı olmamıştır. Hasat yaz aylarında yapılır ve bitkiler dallar kesildikten sonra yeniden sürgün verir. Bu coğrafi sınırlılık nedeniyle rooibos, Avrupa Birliği'nde coğrafi işaretle korunan ürünler arasında yer alır. Kuraklık yılları üretimi ve fiyatı doğrudan etkiler; bu nedenle karışım ürünlerinde rooibos oranı yıldan yıla değişebilir. Rooibosu siyah çaydan ayıran en önemli özellik doğal olarak kafein içermemesidir. Tanen oranı da düşüktür; bu nedenle uzun demlense bile siyah çay gibi acılaşmaz ve sütle birlikte içildiğinde yumuşak bir tat verir. Ancak piyasadaki bazı karışımlarda rooibos, siyah çay veya mate ile birlikte kullanılır. Bu durumda karışım kafein içerebilir; içerik listesi kontrol edilmelidir. Kaliteyi belirleyen başlıca ölçütler kesim ve renktir. İyi bir kırmızı rooibos homojen kızıl kahverengi, ince ve eşit kesilmiş parçalardan oluşur; kalın dal parçası ve toz oranı düşüktür. Ambalaj açıldığında tatlımsı, temiz bir koku gelmelidir. Küf, toz ve yabancı koku kusur sayılır. Rooibos üzerine yapılan insan çalışmaları sınırlı ve birbirinden farklı yöntemlerle yapılmıştır; bu nedenle rooibos bir tedavi aracı olarak sunulmamalıdır. Rooibos kaynamış suyla demlenir ve diğer bitki çaylarına göre daha uzun süre bekletilebilir. Kuru ürünü hava almayan, ışık geçirmeyen bir kapta, nemden ve güçlü kokulardan uzak tutun.

Kaynaklar

• Aspalathus linearis (Burm.f.) R.Dahlgren | Plants of the World Online
  Botanik veri tabanı · Royal Botanic Gardens, Kew
• South African herbal teas: Aspalathus linearis, Cyclopia spp. and Athrixia phylicoides--a review
  Bilimsel · PubMed · 28 Ekim 2008