Limon otu

Genel Bakış

Limon otu, uzun ve dar yapraklarıyla büyük bir çim öbeğini andıran, tropik bölgelerde yetişen bir buğdaygildir. Botanik adı Cymbopogon citratus'tur. Bitki doğada nadiren çiçek açar ve çoğunlukla kök parçalarından çoğaltılarak yetiştirilir. Yaprakları 1 metreyi aşabilir; kenarları kesici olacak kadar keskindir. Tabanda birbirini saran yaprak kınları, pırasayı andıran soluk renkli ve lifli bir gövde tabanı oluşturur. Bitkinin limonu andıran kokusu, uçucu yağındaki sitral bileşiklerinden gelir. Limon kabuğuna benzer, ancak daha yeşil ve otsu bir kokudur; taze kesilmiş sapta hafif zencefil çağrışımı da olabilir. Aynı cinsten Cymbopogon nardus ve C. winterianus gibi türler sitronella yağı üretiminde kullanılır; bunların kokusu daha keskin ve daha az limonsudur, mutfakta limon otunun yerine kullanılmaz. Limon otu sıcak ve nemli iklim ister; tropik ülkelerde tarla ölçeğinde, Türkiye'de ise daha çok seralarda ya da saksıda yetiştirilir. Soğuğa dayanıksız olduğu için Türkiye'nin çoğu bölgesinde kışın içeri alınması gerekir. Pazarda satılan taze saplardan köklü olanlar bir bardak suya konduğunda birkaç haftada kök salar ve saksıya dikilerek çoğaltılabilir. Hasatta en dıştaki sert yapraklar yerine, gövde tabanıyla birlikte olgun saplar kesilir; bu sayede öbek sık ve verimli kalır. Mutfakta taze sap kullanılır. Sert dış yapraklar soyulur, alttaki beyazımsı ve etli yaklaşık 10-15 cm'lik kısım ayrılır. Bu kısım ince doğranır ya da bıçağın sırtıyla ezilerek bütün halde çorba ve köri gibi yemeklere atılır ve servis öncesinde çıkarılır. Üst yapraklar daha sert ve liflidir; çayda veya et suyunda aroma vermek için kullanılabilir ama yenmez. Aktarda satılan limon otu çoğunlukla kurutulmuş ve kesilmiş yapraktır. İyi bir üründe renk sarımsı yeşildir ve ambalaj açıldığında temiz, belirgin bir limon kokusu gelir. Solgun saman rengi ve kokusuzluk eskimeye, küf kokusu nemlenmeye işaret eder. İnce toz halindeki ürün aromasını çok daha hızlı kaybeder ve içindeki yabancı ot parçalarını görmek zorlaşır. Bitki çayı karışımlarında limon otu genellikle melisa, nane ve hibiskusla birlikte kullanılır. Limon otu yağı ayrı bir üründür. Damıtılarak elde edilen bu yağ çok yoğundur ve yaprağın yerine kullanılamaz. Bilimsel çalışmaların önemli bir kısmı bu yağın kimyasal bileşimi ve laboratuvar ortamındaki etkileri üzerinedir; bu sonuçlar bir fincan çayın etkisi gibi yorumlanmamalıdır. Taze sapları buzdolabında nemli bir kâğıda sararak birkaç gün, doğranmış halde dondurucuda daha uzun süre saklayabilirsiniz. Kuru yaprak kapalı kapta ve güçlü kokulu baharatlardan ayrı tutulmalıdır.

Kaynaklar

• Cymbopogon citratus (DC.) Stapf | Plants of the World Online
  Botanik veri tabanı · Royal Botanic Gardens, Kew
• Antifungal Properties of Essential Oils Derived from the Genus Cymbopogon: A Systematic Review
  Bilimsel · PubMed · 8 Ağustos 2023