Itır
Pelargonium graveolens L'Hér.
Geraniaceae
Itır, gül kokulu yapraklarıyla bilinen Pelargonium graveolens ve yakın melezlerinin ortak adıdır. Güney Afrika kökenli bu bitkinin yaprakları reçel ve tatlılarda aroma vermek için, uçucu yağı ise parfümeride kullanılır.
Son inceleme: 28 Eylül 2026
Paylaşım önizlemesi
Itır — Itır, gül kokulu yapraklarıyla bilinen Pelargonium graveolens ve yakın melezlerinin ortak adıdır. Güney Afrika kökenli bu bitkinin yaprakları reçel ve tatlılarda aroma vermek için, uçucu yağı ise parfümeride kullanılır.
Instagram web üzerinden otomatik paylaşım yapmaz; içerik kopyalama veya cihaz paylaşım menüsü kullanılır.
Genel Bakış
Itır, pencere önlerinde yetiştirilen sardunyaların kokulu bir akrabasıdır. Botanik olarak Pelargonium graveolens türüne dayanan bu bitki Güney Afrika'nın doğal florasından gelir; ancak bugün kültürde yetiştirilen ıtırların önemli bir kısmı bu türün başka Pelargonium türleriyle melezleridir. Bu yüzden "ıtır" adı tek bir türden çok, gül kokulu bir bitki grubunu anlatır. Etikette yalnız ortak adın yazması ürünün kimliğini tam olarak açıklamaz. Bitkinin tanınmasını sağlayan en belirgin özellik yapraklarıdır. Derin dilimli, kenarları kıvrık, yumuşak tüylü yapraklara hafifçe dokunulduğunda gül, limon ve nane arasında gidip gelen güçlü bir koku yayılır. Bu koku yaprak yüzeyindeki salgı tüylerinden gelir. Çiçekler küçük, açık pembe veya lila renktedir ve üst iki taç yaprakta koyu damarlar bulunur; ancak bitki çiçeklerinden çok yaprakları için yetiştirilir. Türk mutfağında ıtır, özellikle ayva reçeline ve bazı şerbetlere eklenen birkaç yaprakla bilinir. Yapraklar pişirme sırasında kokusunu bırakır ve servis öncesinde çıkarılır. Bu kullanımda amaç tat değil, koku vermektir; fazla yaprak kullanımı sabunumsu ve acımsı bir tat bırakabilir. Itır evde saksıda kolayca yetiştirilebilir ve çelikle hızla çoğalır. Soğuğa dayanıksız olduğu için kışın içeride tutulmalıdır. Mutfakta kullanılacak yaprakların tarım ilacı uygulanmamış bitkilerden alınması önemlidir; süs bitkisi olarak satılan sardunya ve ıtırlarda bu bilgi çoğu zaman belirsizdir. Çiçekçilerde satılan her kokulu sardunya da ıtır değildir; limon, nane veya elma kokulu başka Pelargonium türleri de yaygındır. Reçel veya şerbette kullanmadan önce yaprağı ezip koklamak, beklenen gül kokusunun varlığını kontrol etmenin en basit yoludur. Itır yağı ise bambaşka bir üründür. Yaprakların su buharıyla damıtılmasıyla elde edilir ve parfüm ile kozmetik sektöründe gül yağına daha ucuz bir tamamlayıcı olarak kullanılır. Araştırmalar bu yağın bileşiminin sitronellol, geraniol ve izomenton gibi bileşiklerin oranları bakımından yetiştiği bölgeye, hasat zamanına ve damıtma koşullarına göre belirgin biçimde değiştiğini gösterir. "Geranium oil" diye satılan ürünlerde kaynak tür ve üretim yeri belirtilmemişse içerik belirsizdir. Uçucu yağ çok yoğundur; mutfakta yaprak yerine kullanılmamalı, seyreltilmeden cilde sürülmemelidir. Taze yaprak buzdolabında kısa süre dayanır. Kurutulmuş yaprak yeşilimsi rengini ve gül-limon kokusunu korumalıdır; kahverengileşmiş, küf veya keskin çözücü kokan ürünler kullanılmamalıdır. Uçucu yağ koyu renkli, sıkı kapalı cam şişede serin yerde saklanır.
Botanik Bilgiler
- Botanik adı
- Pelargonium graveolens L'Hér.
- Familya
- Geraniaceae
- Yaygın adları
- ıtır, gül kokulu sardunya, rose geranium
- Kullanılan bölüm
- yaprak
- Köken / yetiştiği bölgeler
- Güney Afrika, Zimbabve
Görünüm ve Duyusal Profil
- Görünüm
- Derin dilimli, yumuşak tüylü ve ezildiğinde güçlü koku veren yaprakları vardır; küçük pembe çiçekler ikincil ayırt edici özelliktir.
- Aroma
- Gülü andıran çiçeksi kokuya yeşil, limonsu ve hafif naneli nüanslar eşlik eder.
- Tat profili
- Yoğun aromatik, hafif buruk ve uzun çiçeksi bitişlidir.
Ticari Formlar
- taze yaprak
- kurutulmuş yaprak
- uçucu yağ
- hidrosol
Saklama
Yapraklar nemden uzak tutulmalı; uçucu yağ koyu renkli, sıkı kapalı şişede serin yerde saklanmalıdır.
Kaynaklar
Bu Bitkiyi İçeren Ürünler
Bu bitkiyle ilişkili ürünler yakında burada.