Hünnap

Genel Bakış

Hünnap, cehri familyasından (Rhamnaceae), dikenli dallara sahip yaprak döken bir ağaçtır. Botanik adı Ziziphus jujuba olan bu tür, Çin ve Kore'de doğal olarak yetişir ve Çin'de binlerce yıldır tarımı yapılır. Anadolu'da da uzun süredir bilinir; Ege, Akdeniz ve İç Anadolu'nun bazı bölgelerinde bahçelerde rastlanır. İngilizcede "jujube", Türkçede bazen "Çin hurması" olarak adlandırılır; ancak hurma palmiyesiyle (Phoenix dactylifera) hiçbir akrabalığı yoktur. Bu ad, kurutulmuş meyvenin hurmaya benzeyen görünüşünden ve tadından gelir. Hünnap ağacı kuraklığa ve sıcağa oldukça dayanıklıdır, fakir topraklarda da yetişebilir. Bu dayanıklılığı nedeniyle Orta Asya'dan Akdeniz'e kadar geniş bir alanda yüzyıllardır yetiştirilir. Ağaç, ilkbaharda geç yapraklanır ve meyvelerini sonbaharda olgunlaştırır. Çin'de yüzlerce hünnap çeşidi bulunur; bir kısmı taze tüketime, bir kısmı ise kurutmaya uygundur. Türkiye'de ise hünnap daha çok yerel ve küçük ölçekli olarak yetiştirilir ve pazarda sınırlı bir sezon boyunca görülür. Ağaç yaz başında küçük, sarımsı yeşil ve kokulu çiçekler açar. Meyveler zeytin veya küçük erik büyüklüğünde, oval ya da yuvarlak, ince ve parlak kabukludur; içinde uçları sivri, sert tek bir çekirdek bulunur. Olgunlaşma sırasında meyve açık yeşilden sarımsı yeşile, sonra lekeler halinde kızıl kahverengiye döner. Hünnabı ilginç kılan, olgunluk derecesine ve işlenişine göre tamamen farklı iki meyve gibi davranmasıdır. Yeşil ile kahverengi arasında, yarı olgun haldeyken toplanan taze hünnap gevrek, sulu ve elmayı andıran hafif tatlı-ekşi bir tada sahiptir. Tamamen olgunlaşıp dalda kırışmaya başlayan veya kurutulan meyve ise suyunu kaybeder; kabuğu buruşur, eti yumuşar ve süngerimsi hale gelir, tadı da karamelimsi ve hurmayı andıran yoğun bir tatlılığa dönüşür. Bu nedenle kuru hünnabın şeker yoğunluğu taze meyveye göre çok daha yüksektir. Kurutulmuş hünnap satın alırken yüzeyde hafif beyaz şeker kristallerinin görülmesi normaldir. Ancak pamuksu küf, ekşi fermantasyon kokusu, yapışkan ve sulanmış bölgeler ve böcek delikleri kusur sayılır. Bazı ürünlerde meyveler şeker şurubuna batırılarak kurutulur; bu ürünler sade kurutulmuş hünnaptan ayrı değerlendirilmeli ve etikette belirtilmelidir. Hünnap meyvesinin bileşimini derleyen bilimsel incelemeler vitamin, polisakkarit ve fenolik bileşikleri ele alır; ancak bu çalışmaların önemli bir kısmında klinik kanıtın sınırlı olduğu belirtilir. Taze hünnap oda sıcaklığında hızla yumuşar; buzdolabında birkaç hafta saklanabilir. Kurutulmuş hünnabı nem ve böceklere karşı sıkı kapalı bir kapta, serin ve kuru bir yerde tutun.

Kaynaklar

• Ziziphus jujuba Mill. | Plants of the World Online
  Botanik veri tabanı · Royal Botanic Gardens, Kew
• The jujube (Ziziphus jujuba Mill.) fruit: a review of current knowledge of fruit composition and health benefits
  Bilimsel · PubMed · 28 Mart 2013