Botanik Bilgi

Gelincik

Papaver rhoeas L.

Papaveraceae

Gelincik, Papaveraceae familyasından tek yıllık Papaver rhoeas bitkisinin kurutulmuş taç yapraklarıdır. Tabanında siyah leke bulunan ince, kırmızı yapraklar kuruyunca koyu kırmızı-mor bir renge döner ve suya kırmızı renk verir.

Son inceleme: 27 Eylül 2026

Paylaşım önizlemesi

Gelincik — Gelincik, Papaveraceae familyasından tek yıllık Papaver rhoeas bitkisinin kurutulmuş taç yapraklarıdır. Tabanında siyah leke bulunan ince, kırmızı yapraklar kuruyunca koyu kırmızı-mor bir renge döner ve suya kırmızı renk verir.

Görseli indir

Instagram web üzerinden otomatik paylaşım yapmaz; içerik kopyalama veya cihaz paylaşım menüsü kullanılır.

Genel Bakış

Gelincik, ilkbahar sonunda buğday tarlalarını ve yol kenarlarını kırmızıya boyayan, Anadolu'nun en tanıdık yabani çiçeklerinden biridir. Papaver rhoeas, Papaveraceae familyasından tek yıllık, otsu bir bitkidir. Kew'in Plants of the World Online kaydı türün doğal yayılışını Avrupa, Kuzey Afrika, Makaronezya adaları ve Batı ile Orta Asya'da geniş bir alan olarak verir; Türkiye bu alanın merkezinde yer alır. Tarımla birlikte yayılmış bir tarla otu olduğundan, işlenmiş topraklarda ve tahıl ekili alanlarda yoğun biçimde görülür. Bitki 20–80 cm boylanır; gövdesi ve yaprakları kaba, dik tüylerle kaplıdır ve kırıldığında beyaz süt salgılar. Yapraklar derin parçalı ve tüysü yapıdadır. Çiçek tomurcuğu tüylü ve sarkıktır; açarken dik konuma geçer. Açılan çiçekte dört ince, kâğıt gibi kırışık, parlak kırmızı taç yaprak bulunur; taç yaprakların tabanında çoğunlukla siyah bir leke vardır. Ortada koyu renkli çok sayıda erkek organ ve üstü yıldız biçimli bir diskle örtülü tüysüz, fıçı biçimli bir kapsül yer alır. Bu kapsül, haşhaşa (Papaver somniferum) göre çok daha küçük ve kısa silindirik yapıdadır. Aktarda satılan gelincik drogu yalnız taç yapraklardan oluşur. Taç yapraklar çiçek açtıktan kısa süre sonra, sabah çiyi kalktıktan sonra toplanır ve hızla, gölgede ince tabaka halinde kurutulur. Kurutma yavaş ve nemli koşullarda yapılırsa yapraklar kararır, yapışır ve kalitesini yitirir. İyi kurutulmuş gelincik yaprağı kırışık, çok ince ve kırılgan, koyu kırmızıdan kırmızı-mora kadar değişen renkte olmalıdır; siyah taban lekeleri görünür durumdadır. Kahverengi, solgun veya topaklanmış yapraklar eski ya da kötü kurutulmuş üründür. Gelinciğin rengi taç yapraklardaki antosiyaninlerden gelir. Kuru yaprak suya konduğunda su hızla kırmızı-mor bir renk alır. Turk J Chem'de yayımlanan bir çalışma gelincik ekstraktlarını doğal boyar madde olarak tekstil boyamada kullanma potansiyeli açısından incelemiştir. Bu renk verme gücü, gelinciğin tarihte şurup ve karışımlara renk katmak için de kullanılmasının nedenidir. Gelincik, adı nedeniyle haşhaş ile karıştırılabilir; ancak farklı bir türdür. Bununla birlikte Papaver rhoeas da rhoeadin gibi kendine özgü alkaloitler içerir. Phytochemistry Reviews'da yayımlanan kapsamlı derleme de türün botaniğini, fitokimyasını ve farmakolojisini birlikte ele alır; bitkinin kimyasal içeriği alkaloitler açısından da incelenmiş bir konudur. Bu nedenle gelincik ürünlerinin çocuklar, hamileler ve emzirenler için tanıtılmaması; tohum dışındaki kısımlarının yiyecek gibi sunulmaması uygun olur. Piyasada gelincik kurutulmuş taç yaprak, bitki çayı karışımlarının renk bileşeni ve şurup ya da ekstrakt olarak bulunur. Bazı ürünlerde renk için başka kırmızı çiçekler (örneğin hibiskus) karıştırılabileceğinden içerik listesi okunmalıdır. Taze yapraklar kolay ezildiği için gelincik çoğunlukla kurutulmuş olarak ticarete girer.

Botanik Bilgiler

Botanik adı: Papaver rhoeas L.
Familya: Papaveraceae
Yaygın adları: gelincik, gelincik çiçeği, corn poppy, common poppy, field poppy
Kullanılan bölüm: taç yaprak
Köken / yetiştiği bölgeler: Afganistan, Arnavutluk, Cezayir, Avusturya, Portekiz, İspanya, Estonya, Letonya, Litvanya, Belarus, Belçika, Bulgaristan, Yeşil Burun Adaları, Fransa, Kıbrıs, Çekya, Slovakya, Yunanistan, Mısır, Almanya, Macaristan, İran, Irak, İtalya, Kazakistan, Lübnan, Suriye, Libya, Fas, Hollanda, Rusya, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Karadağ, Kuzey Makedonya, Sırbistan, Slovenya, Pakistan, Filistin, Polonya, Romanya, Suudi Arabistan, İsviçre, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Tunus, Türkmenistan, Türkiye, Ukrayna, Hindistan

Görünüm ve Duyusal Profil

Görünüm: Canlı bitki tüylü gövdeli, derin parçalı yapraklı; dört parlak kırmızı, kâğıt gibi kırışık, tabanı siyah lekeli taç yapraklı çiçek açar. Kurutulmuş taç yapraklar çok ince, buruşuk, kırılgan ve koyu kırmızı-mor renklidir; siyah taban lekeleri görünür.
Aroma: Kuru taç yapraklarda koku zayıftır; hafif samansı, toprağımsı ve tatlımsı bir çiçek kokusu alınır. Demlendiğinde koku biraz belirginleşir; küflü ve ekşi koku bozulmaya işaret eder.
Tat profili: Demlemede hafif tatlımsı ve otsu bir başlangıç, ardından hafif buruk ve belli belirsiz acı bir orta bölüm; bitiş kısa ve yumuşaktır. Ürün çoğunlukla renk ve aroma için karışımlarda kullanılır.

Ticari Formlar

kurutulmuş taç yaprak
bitki çayı karışımlarında renk bileşeni
gelincik şurubu
ekstrakt

Saklama

Taç yaprakları ışık geçirmeyen, hava almayan kapta saklayın; ışık ve nem rengi hızla soldurur ve yaprakları yapıştırır. Ezilmemesi için ambalajı sıkıştırmayın; kahverengileşen ürünü yenileyin.

Kaynaklar

İlişkili Ürünler

Bu bitkiyle ilişkili ürünler yakında burada.