Demirhindi

Genel Bakış

Demirhindi, adını Arapça "tamr hindî", yani "Hint hurması" ifadesinden alır; ancak ne hurmayla akrabadır ne de kökeni Hindistan'dır. Tamarindus indica, baklagiller familyasından (Fabaceae) iri, yavaş büyüyen, her dem yeşil bir ağaçtır ve kökeninin tropik Afrika olduğu düşünülür. Kew'in Plants of the World Online kaydı doğal yayılışı Madagaskar ve Komorlar ile ilişkilendirir. Hindistan'a çok eski zamanlarda ulaşmış ve oradan dünyaya yayılmıştır. Bugün Hindistan, Tayland ve Meksika başlıca üretici ülkeler arasındadır. Ağacın meyvesi, 5-15 cm uzunluğunda, kahverengi, hafif kıvrık ve boğumlu bir baklaya benzer. Olgunlaştığında dış kabuk sertleşir ve kırılgan hale gelir. Kabuğun altında, meyveyi boydan boya saran birkaç sert lif ve bu liflerin arasında koyu kahverengi, yapışkan, macun kıvamında bir meyve eti bulunur. Meyve etinin içinde parlak, köşeli, sert kahverengi tohumlar vardır. Yenen kısım bu meyve etidir; tohumlar ve kabuk ayrılır. Demirhindinin karakteristik ekşiliği meyve etindeki organik asitlerden, özellikle tartarik asitten gelir. Aynı zamanda doğal şeker de içerdiği için tadı ekşi-tatlı ve hafif karamelimsidir. Tatlılık ve ekşilik oranı çeşide ve olgunluğa göre değişir; Tayland'da yetiştirilen bazı tatlı çeşitler taze meyve olarak doğrudan yenir. Hint, Tay ve Meksika mutfaklarında demirhindi körilere, soslara, çorba ve içeceklere ekşilik vermek için kullanılır. Türkiye'de ise özellikle Osmanlı mutfağından gelen demirhindi şerbeti ile bilinir. Demirhindi şerbeti hazırlamak için genellikle çekirdekli blok kullanılır. Blok parçalara ayrılıp sıcak suda bir süre bekletilir, ardından elle ezilip süzülerek lif ve çekirdeklerden arındırılır. Elde edilen koyu, ekşi sıvı şeker ve suyla dengelenir, isteğe göre karanfil veya tarçınla aromalandırılır ve soğutularak servis edilir. Yemeklerde kullanılacaksa aynı yöntemle hazırlanan süzme, pişirmenin başında veya sonunda eklenir. Ekşilik düzeyi ürüne göre değiştiği için azar azar eklemek ve tadarak ilerlemek en güvenli yoldur. Piyasada birkaç farklı form bulunur. Bütün bakla en az işlenmiş haldir. Çekirdekli blok, kabuğu soyulmuş meyve etinin tohumlarıyla birlikte preslenmesiyle elde edilir; kullanmadan önce sıcak suda bekletilip süzülmesi gerekir. Çekirdeksiz pasta ve konsantre ise kullanıma hazırdır, ancak bazılarına su, tuz, şeker veya koruyucu eklenebilir. Bu formlar yoğunluk bakımından birbirinin yerine aynı ölçüyle kullanılamaz; etiket kontrol edilmelidir. Bilimsel derlemeler meyve eti, tohum, kabuk ve yaprağı ayrı ayrı inceler; bir bölümden elde edilen bulgu diğer bölüme aktarılmamalıdır. Kaliteli meyve eti temiz, ekşi-meyvemsi kokuludur. Alkolümsü fermantasyon kokusu, küf ve ambalajda gazlanma bozulma işaretidir. Blok ve pastayı nemden koruyarak serin bir yerde saklayın; açılmış paketi kapalı olarak buzdolabında tutmak raf ömrünü uzatır.

Kaynaklar

• Tamarindus indica L. | Plants of the World Online
  Botanik veri tabanı · Royal Botanic Gardens, Kew
• Exploring Nutritional Properties, Bioactive Compounds, and Potential Applications of Tamarindus indica L.: An Underutilized Food Plant
  Bilimsel · PubMed