Çarkıfelek otu

Genel Bakış

Çarkıfelek otu adı, gösterişli çiçekleriyle tanınan geniş Passiflora cinsinden yalnızca bir türün, Passiflora incarnata'nın kurutulmuş toprak üstü kısımları için kullanılmalıdır. Bu tür Kuzey Amerika'nın güneydoğusunda doğal olarak yetişen, dal bıyıklarıyla tırmanan çok yıllık bir sarmaşıktır. Üç parçalı yaprakları, beyaz-mor ince iplikçiklerden oluşan taç benzeri halkasıyla çiçekleri ve yumurta biçimli, olgunlaşınca sararan meyveleri vardır. İngilizce "maypop" adı bu meyvenin üzerine basıldığında çıkardığı sesten gelir. Bahçelerde ve balkonlarda yetiştirilen çarkıfelek çiçeklerinin çoğu başka türlerdir. Passiflora caerulea gibi süs türleri veya meyvesi için yetiştirilen Passiflora edulis (passion fruit) görünüş olarak benzese de aktardaki drogla aynı ürün değildir. Bu yüzden etikette yalnız "çarkıfelek" değil, Passiflora incarnata botanik adının ve "toprak üstü kısım" ifadesinin bulunması gerekir. Hasat, bitki çiçek açmaya başladığında yapılır. Sürgünler yerden bir miktar yukarıdan kesilir, kalın gövde kısımları ayrılır ve kalan yeşil aksam düşük sıcaklıkta, gölgede kurutulur. Yüksek sıcaklıkta hızlı kurutma yaprakları kahverengileştirir; nemli ortamda yavaş kurutma ise küflenme riskini artırır. Kurutulmuş materyal daha sonra çay drogu olarak iri kesilir veya ekstre üretimi için öğütülür. Meyveler ticari drogda istenmez; olgun meyve parçalarının çok olması, hasadın geç yapıldığını gösterebilir. Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Passiflorae herba olarak bilinen bu drogu çiçeklenme döneminde toplanmış toprak üstü kısımlar üzerinden değerlendirir ve kullanımını uzun süreli geleneksel kullanıma dayandırır. ABD Ulusal Tamamlayıcı ve Bütünleştirici Sağlık Merkezi (NCCIH) de bu türle ilgili araştırmaların kesin sonuçlara ulaşmadığını belirtir. NCCIH, uyku hali, baş dönmesi ve zihin bulanıklığını olası yan etkiler arasında sayar; hamilelikte kullanılmaması ve ameliyattan önceki iki hafta içinde sağlık uzmanı onayı olmadan kullanılmaması gerektiğini vurgular. Ticari drog genellikle kesilmiş yaprak, ince yeşil gövde, dal bıyığı ve kurumuş çiçek parçalarının karışımıdır. İyi bir partide yeşil ve gri-yeşil tonlar baskındır; çiçek parçaları solgun mor veya kirli beyaz görünebilir. Kalın ve odunsu gövdelerin fazlalığı, geniş kararmış alanlar, nem kokusu ve topaklanma kaliteyi düşürür. Kokusu hafif, otsu ve samana yakındır; güçlü bir aroma beklenmez. Bu nedenle koku yoğunluğu kalite ölçütü olarak kullanılmaz. Piyasada çay drogunun yanında tentür, sıvı ekstre ve kuru ekstre içeren kapsüller de bulunur. Bu formlar bitki miktarı ve içerik bakımından birbirinin karşılığı değildir; ekstrelerde drog-ekstre oranı ve çözücü etikette yazmalıdır. Kuru drog ışık ve nemden korunarak, ağzı sıkı kapanan bir ambalajda saklanır. Rengin kahverengiye dönmesi ve kokunun tamamen kaybolması, ürünün eskidiğini gösterir.

Kaynaklar

• Passiflora incarnata L. | Plants of the World Online
  Botanik veri tabanı · Royal Botanic Gardens, Kew
• Passiflorae herba - herbal medicinal product
  Resmî kurum · European Medicines Agency · 6 Ekim 2016
• Passionflower: Usefulness and Safety
  Resmî kurum · National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH)