Botanik Bilgi

Aspir

Carthamus tinctorius L.

Asteraceae

Aspir, Asteraceae familyasından dikenli, tek yıllık Carthamus tinctorius bitkisidir; aktarda çoğunlukla kurutulmuş sarı-turuncu çiçekleri, gıda sektöründe ise tohum yağı bilinir. Kurutulmuş çiçekleri safrana benzediği için safranla karıştırılabilir.

Son inceleme: 27 Eylül 2026

Paylaşım önizlemesi

Aspir — Aspir, Asteraceae familyasından dikenli, tek yıllık Carthamus tinctorius bitkisidir; aktarda çoğunlukla kurutulmuş sarı-turuncu çiçekleri, gıda sektöründe ise tohum yağı bilinir. Kurutulmuş çiçekleri safrana benzediği için safranla

Görseli indir

Instagram web üzerinden otomatik paylaşım yapmaz; içerik kopyalama veya cihaz paylaşım menüsü kullanılır.

Genel Bakış

Aspir, Anadolu'da hem yağlık tohumu hem de "yalancı safran" diye anılan çiçekleriyle bilinen eski bir kültür bitkisidir. Carthamus tinctorius, Asteraceae familyasından tek yıllık, dikenli yapraklı, deve dikenini andıran bir bitkidir. Kew'in Plants of the World Online kaydı türün doğal yayılışını yalnız Türkiye ve İran olarak verir; Hindistan, Kazakistan, ABD, Meksika ve Avustralya gibi bugünkü büyük üretim alanları sonradan kültüre alınmış bölgelerdir. Bu durum aspiri Türkiye'nin doğal flora mirasıyla doğrudan ilişkili bitkilerden biri yapar. Oregon Eyalet Üniversitesi yayım servisinin aspir rehberi bitkiyi ana gövde ve çok sayıda yan daldan oluşan, 30–120 cm boylanabilen, derinlere inen kazık köklü bir bitki olarak tanımlar; bu kök yapısı ona kuraklığa dayanıklılık kazandırır. Yapraklar sert, parlak ve kenarları dikenlidir; dikensiz çeşitler de geliştirilmiştir. Her dalın ucunda, sert ve dikenli yapraklardan oluşan bir kılıfla sarılı küre biçimli çiçek başı oluşur. Çiçek başında yalnız tüp biçimli çiçekler bulunur ve renk çeşide göre sarı, turuncu, kırmızı veya beyaz olabilir. Çiçekler başlangıçta sarı açıp zamanla turuncu-kırmızıya dönebilir. Çiçek drogu, çiçek başından tüp çiçeklerin koparılıp gölgede kurutulmasıyla elde edilir. Kurutulmuş aspir çiçekleri ince, uzun, iplik benzeri tüpçüklerdir; renkleri sarıdan turuncu-kırmızıya kadar değişir. Uçlarında beş küçük diş ve sarı başçıklar görülebilir. Safrandan ayrımı dikkatli bakıldığında kolaydır: safran iplikleri yalnızca üç dallı dişi organ tepeciğinden oluşur, koyu kırmızıdır, uçları huni gibi genişler ve suda yavaşça altın sarısı renk bırakır. Aspir çiçekleri ise daha kısa, düz, uçları dişli tüplerdir; suya konduğunda sarı-turuncu renk verir fakat safranın yoğun kokusunu taşımaz. Aspirin safranı taklit etmek veya safrana karıştırılmak için kullanılabildiği bilinir; Food Chemistry'de yayımlanan bir çalışma, safranda aspir karışımını DNA temelli nicel yöntemle belirlemeye odaklanmıştır. Aspir çiçeklerinin rengi iki farklı pigment grubundan gelir: suda çözünen sarı pigmentler (kartamin sarıları) ve suda az çözünen kırmızı kartamin. Geleneksel boyacılıkta kumaşlar önce suyla yıkanıp sarı pigment uzaklaştırılır, ardından kırmızı boya elde edilirdi. Mutfakta çiçekler pilav ve yemeklere renk vermek için kullanılır, ancak safranın aromasını karşılamaz. Tohum ise ticari olarak en önemli üründür. OSU rehberi ticari çeşitlerin yağ oranının yüzde 32–52 arasında değiştiğini ve yüksek linoleik ile yüksek oleik olmak üzere iki ana yağ tipi bulunduğunu belirtir. Aspir yağı, çiçek drogundan tamamen farklı bir üründür. Etikette ürünün çiçek mi, tohum mu, yağ mı olduğu, "safran" adıyla satılan ürünlerde ise botanik adın Crocus sativus olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Botanik Bilgiler

Botanik adı: Carthamus tinctorius L.
Familya: Asteraceae
Yaygın adları: aspir, aspir çiçeği, yalancı safran, papağan yemi, safflower
Kullanılan bölüm: çiçek
Köken / yetiştiği bölgeler: İran, Türkiye

Görünüm ve Duyusal Profil

Görünüm: Canlı bitki dikenli, parlak yapraklı, deve dikenine benzer; dal uçlarında dikenli kılıflı küre çiçek başlarında sarı, turuncu veya kırmızı tüp çiçekler taşır. Kurutulmuş çiçekler ince, düz, uçları beş dişli sarı-turuncu-kırmızı tüpçüklerdir; tohumlar beyaz, parlak ve dört köşelidir.
Aroma: Kurutulmuş çiçeklerde koku zayıftır; hafif samansı, bal ve kuru ota yakın bir koku alınır. Safranın keskin, metalik-çiçeksi kokusu bulunmaz. Nem almış üründe küflü koku oluşur.
Tat profili: Çiçekler hafif acımsı ve topraksı, bitişte hafif buruk bir tat verir; lezzetten çok renk verme amacıyla kullanılır. Yağ nötr ve hafif fındıksı bir tattadır.

Ticari Formlar

kurutulmuş aspir çiçeği
bütün aspir tohumu
rafine aspir yağı
soğuk sıkım aspir yağı
kuş yemi tohumu
çiçek ekstraktı

Saklama

Çiçekleri ışık almayan, kapalı kapta kuru yerde saklayın; ışık rengi soldurur. Tohumu nem ve böceğe karşı sıkı ambalajda, yağı koyu şişede ve serin yerde tutun, acı koku gelirse kullanmayın.

Kaynaklar

İlişkili Ürünler

Bu bitkiyle ilişkili ürünler yakında burada.